کاهش تعرفه واردات خودرو چه تأثیراتی بر قیمت‌ها خواهد گذاشت؟

گروه خودرو- با توجه به اینکه در نیمه نخست سال‌جاری واردات خودرو با اختلافاتی بر سر میزان تعرفه واردات به شکل واضحی به مشکل خورده بود و عملاً بازار خودرو را تحت‌تأثیر خود قرار داده بود، اما با توجه به اینکه تعرفه‌های پیشنهادی دولت به تصویب رسید، احتمالا باید شاهد تأثیرگذاری آن در بازار خودرو باشیم و باید دید که این اتفاق تا چه میزان عامل تعدیل قیمت‌ها در خودروهای وارداتی خواهد شد. به گزارش مناقصه‌مزایده، در همین خصوص، مسیح فرزانه؛ کارشناس صنعت خودرو، با اشاره به تصمیم دولت درخصوص تغییر تعرفه‌های واردات، اظهار کرد: در خردادماه سال‌جاری بود که دولت تصمیم گرفت تعرفه واردات خودرو را که بر طبق بودجه سال ۱۴۰۴ که در مجلس تعیین شده بود، کاهش دهد اختلاف جدی دولت و مجلس بر سر تعرفه رخ داد.  وی افزود: پس از این تصمیم رفت‌وبرگشت دایمی بین دولت و مجلس آغاز شد. دولت بر عدد مدنظر خود برای تعرفه پافشاری می‌کرد، اما نگاه مجلس اجرای همان مصوبات بودجه‌ای بود. این اختلاف‌نظر نزدیک به هشت ماه ادامه داشت و عملاً روند واردات خودرو را در کنار مشکلات دیگر منجمله ارزی و ثبت سفارشی مختل کرده بود، چون ارگان‌‌ها و واردکنندگان نمی‌دانستند تعرفه نهایی چقدر خواهد بود. پس از ماه‌ها کشمکش، نهایتاً تعرفه جدید ابلاغ و گمرکات آن را دریافت کردند، اما دو مانع اصلی هنوز پابرجاست؛ اول ثبت سفارش خودرو‌ها و دوم تخصیص ارز برای واردات. وی تصریح کرد: تنها ابلاغ تعرفه‌ها به معنای آغاز جریان واقعی واردات نیست، چون بخش ارزی و ثبت سفارش و اداری، همچنان با مشکلات زیادی روبه‌رو هستند و آنچه به‌عنوان آمار خودروهای وارداتی در شش ماه نخست ۱۴۰۴ اعلام می‌شود، مختص به ثبت سفارش‌های سال ۱۴۰۳ است. این کارشناس صنعت خودرو، در تشریح دو مسیر واردات خودرو از جمله عمومی و جانبازان، تصریح کرد: هم‌اکنون دو نوع واردات خودرو تعریف شده است. نخست، واردات عمومی خودرو‌ها تا سقف ۲۰ هزار یورو که طرح آن دو سال است با شعار «تنظیم بازار» در حال اجراست اما خروجی آن برای درآمدزایی است. دوم، واردات خودروهایی جانبازی است که براساس درصد جانبازی سقف مجاز واردات خودروهای متفاوتی دارد: جانباز ۵۰ درصد تا ۲۵ هزار یورو، جانباز ۷۰ درصد معمولی تا ۳۰ هزار یورو، جانباز ۷۰ درصد ویژه تا ۳۵ هزار یورو و اگر خودرو برقی باشد، سقف خرید خودرو تا ۴۰ هزار یورو افزایش می‌یابد. فرزانه؛ در ادامه تأکید کرد: از ابتدای سال‌جاری، تخصیص ارز برای واردات نوع اول (عمومی) عملاً متوقف شده است. حتی با تعیین تعرفه، تأمین ارز از تالار دوم بازار مبادله‌ای که قیمتش از بازار آزاد حدود ۱۰ درصد کمتر است که شرایط آن سخت‌گیرانه‌تر است و عملاً روند ورود خودروهای جدید را مختل کرده است. زمانی که مشکل ارز و ثبت سفارش حل نشود، بازار خودرو که هوشمندانه است بر طبق عرضه و تقاضا از خود عکس‌العمل نشان می‌دهد و خروجی آن، افزایش قیمت افسار گسیخته در طی دو ماه اخیر که البته افزایش نرخ ارز نیز بر آن تأثیرگذار بوده است. وی خاطرنشان کرد: تصمیم دولت برای کاهش تعرفه در میانه‌ رویدادهای خرداد ماه، هرچند شاید به نیت کاهش شوک افزایش قیمتی تعریف شد، اما به‌سبب نبود هماهنگی با مجلس و تداوم مشکلات ارزی، عملاً نتیجه‌ حقیقی نداشت و معتقدم چنانچه تا پایان سال سازوکار تخصیص ارز و ثبت سفارش مشخص نشود، واردات خودرو در سال آینده نیز با همان بن‌بست ادامه خواهد یافت. کاهش تعرفه واردات خودرو گمراه‌کننده است. نظام ارزی و کد ساتا مانع اصلی کاهش قیمت هستند. فرزانه؛ در تحلیلی تکمیلی درباره تأثیرات تصمیمات اخیر دولت بر واردات خودرو، اظهار کرد: تمرکز صرف بر کاهش تعرفه‌ها بدون در نظر گرفتن ملاحظات ارزی، گمراه‌کننده است و به هدف اصلی یعنی تنظیم بازار منجر نخواهد شد. پس از تعیین تعرفه‌های جدید، باید حتماً موضوع تخصیص ارز را هم در نظر گرفت، چون تأثیر آن بر قیمت نهایی خودرو وارداتی بسیار کلیدی است. این کارشناس صنعت خودرو، تصریح کرد: در حال‌حاضر، واردات خودرو از نظر ارزی به دو «تالار» در بازار مبادله تقسیم شده است، ابتدا تالار اول بازار مبادله‌ای که ارز این تالار ارزان‌تر است (حدود ۷۳ هزار تومان برای هر دلار). این نوع ارز برای واردات خودروهای جانبازی تخصیص داده می‌شود و شرایط نسبتاً بهتری دارد. تالار دوم بازار مبادله‌ای که ارز این تالار تقریباً نزدیک به قیمت بازار آزاد با تفاوت فقط ۸ تا ۱۰ درصد اختلاف(کمتر) است. ارز واردات خودروهای معمولی تا سقف ۲۰ هزار یورو از این تالار تأمین می‌شود. این بدان معناست که واردکننده خودروهای عمومی عملاً باید ارز گران‌تری تهیه کند. فرزانه؛ ادامه داد: در حالی که قبلاً واردکنندگان ارز تالار اول را با قیمت حدود ۷۰ هزار تومان استفاده می‌کردند، اکنون باید ارزی نزدیک به قیمت بازار آزاد تهیه کنند. این افزایش هزینه ارزی، نه‌تنها تأثیر کاهش جزیی تعرفه را کاملاً از بین برده، بلکه سبب افزایش قیمت نیز شده است و برای این گواه می‌توانید به قیمت‌های پیش‌فروش‌های اخیر خودروهای وارداتی توسط شرکت‌ها و تفاوت فاحش قیمت آن با سری‌های گذشته ثبت‌نام‌ها توجه کنید. وی همچنین به سخت‌گیری‌های اداری اشاره و اظهار کرد: در سیستم واردات، واردکنندگان برای تأیید منشأ تخصیص ارز، نیازمند دریافت مجوزی به نام کد ساتا هستند. دریافت این کد ۱۴ رقمی در حال‌حاضر به قدری سخت‌گیرانه شده که در میان واردکنندگان به عنوان «کد طلایی» شناخته می‌شود؛ یعنی دریافت آن بسیار دشوار است و بدون آن، عملاً واردات به حالت تعلیق در می‌آید و امکان ترخیص خودرو از گمرک را نیز از واردکننده سلب می‌کند. فرزانه؛ درخصوص میزان تأثیر کاهش تعرفه بر قیمت نهایی، افزود: کاهش تعرفه فقط برای خودروهای زیر ۱۵۰۰ سی‌سی محسوس و ۲۰ درصد اعلام شده. اما در عمل، چون ارز تخصیص‌یافته از تالار دوم (ارز گران‌تر) است، کاهش در نهایت خنثی می‌شود. پیش از این واردکنندگان ارز تالار اول را با قیمت حدود ۷۰ هزار تومان استفاده می‌کردند؛ اما حالا باید ارزی نزدیک به قیمت بازار آزاد تهیه کنند. بنابراین تصور اینکه چون تعرفه در برخی خودرو‌ها ۵۰ درصد کاهش یافته، قیمت خودرو وارداتی به‌طور جدی ارزان می‌شود، اشتباه و ساده‌انگارانه است. وی ادامه داد: هزینه ارز وارداتی افزایش یافته و تأثیر کاهش تعرفه را از بین برده است. بین خودروهای با حجم موتور بالاتر (۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ و تا ۲۵۰۰ سی‌سی) نیز کاهش تعرفه چندان چشمگیر نیست و برای آن‌‌ها تقریباً ثابت مانده است. از این‌رو به اعتقاد بنده، آیین‌نامه واردات از نظر سیاست‌گذاری اصلاً با هدف تنظیم‌گری واقعی بازار و کاهش قیمت تنظیم نشده است. به زبان ساده سیاست حوزه واردات این اجازه را نمی‌دهد که خودروهای وارداتی به‌صورت گسترده و به نیت تنظیم گری در بازار عرضه شود و بخش درآمدزایی آن قابل‌ملاحظه‌تر است. این کارشناس صنعت خودرو خاطرنشان کرد: بازار خودرو هوشمند است و کاهش تعرفه‌ها به‌تنهایی نمی‌تواند باعث افت قیمت شود؛ عوامل اصلی شامل میزان عرضه و تقاضا (که در حال‌حاضر عرضه محدود و تقاضا بالاست) و مهم‌تر از همه نوسان قیمت ارز است که مانع تحقق هدف ارزان‌سازی می‌شود. با این وضعیت، کاهش تعرفه‌ها به‌تنهایی نمی‌تواند در دراز مدت باعث افت قیمت خودروهای وارداتی شود؛ چون نظام ارزی و سطح عرضه بازار، مانع تحقق این هدف می‌شود. فرزانه؛ به ماهیت تورم در اقتصاد ایران اشاره و تصریح کرد: آنچه در کف بازار دیده می‌شود، تورم واقعی است که اغلب با آنچه در گزارش‌‌ها و داده‌ها بیان می‌شود، تفاوت دارد. در مورد خودروهای وارداتی، داخلی و چینی، باید بین قیمت رسمی (تعیین‌شده توسط نرخ ارز رسمی) و قیمت واقعی بازار (شکل‌گرفته توسط عرضه، تقاضا و نرخ دلار) تمایز قائل شد. متأسفانه در اقتصاد کنونی ایران، نرخ دلار بر کوچک‌‌ترین اقلام تأثیر مستقیم گذاشته و این تأثیر در مورد خودروهای وارداتی قطعی است. بنابراین، با توجه به مجموع عوامل، کاهش قیمت خودرو وارداتی در دراز مدت عملاً غیر واقع‌بینانه است. این کارشناس صنعت خودرو، تأکید کرد: تغییرات تعرفه‌ای جدید، به‌جای تنظیم بازار برای عموم اقشار مردم، واردات را به سمت خودروهای گران‌تر سوق داده است. آیین‌نامه تعرفه پلکانی در ظاهر با شعار ساماندهی تدوین شد، اما در عمل منجر به آن شده که واردات خودروهای گران‌تر و خاص‌تر جذاب‌تر شود، چون برای دولت و سیاست‌گذار درآمدزایی بیشتری دارد و پیش از این آغاز واردات در دو سال گذشته این نقص بار‌ها از سوی ما و همکاران‌مان اطلاع‌رسانی شد. وی افزود: در گذشته تعرفه‌ها بالاتر بودند، اما تأمین ارز از ارز نیمایی با نرخ کمتر از امروز انجام می‌شد. امروز، تعرفه کمی کاهش یافته، اما قیمت ارز به‌شدت افزایش یافته است. انتقال تأمین ارز خودروهای تا سقف ۲۰ هزار یورو از تالار یک (ارزان‌تر) به تالار دو (گران‌تر)، باعث شده است که قیمت تمام‌شده خودرو‌ها نه‌تنها کم نشود، بلکه افزایش یابد. همچنین موسی احمدی؛ رئیس کمیسیون انرژی مجلس نیز، با اشاره به موضوع خودروهای وارداتی کم‌مصرف، مطرح کرد: کمیسیون انرژی از موضوع پایین آوردن تعرفه خودرو‌های وارداتی استاندارد و کم مصرف، حمایت خواهد کرد تا آرام‌آرام مسیر واردات خودرو آزاد شود و امیدوارم در این زمینه هم بتوانیم کمک کنیم. در مجموع واردات خودروی استاندارد، دوگانه‌سوز کردن خودرو و تنوع در سبد سوخت خودرو‌ها و وسایل‌نقلیه باعث کاهش مصرف بنزین و کم شدن خروج ارز از کشور می‌شود.