صنعت فولاد زیر بار فشار هزینه و انرژی  

با آغاز فصل سرما و افزایش مصرف خانگی گاز و برق و محدودیت‌های عرضه انرژی، فشار قابل‌توجهی بر شبکه‌های تأمین کشور ایجاد می‌شود و این مسئله به‌طور مستقیم بر فعالیت صنایع کشور، به‌ویژه صنعت فولاد، اثر می‌گذارد. به گزارش ایسنا، در این میان صنعت فولاد وابستگی بالایی به گاز طبیعی برای راه‌اندازی کوره‌ها و همچنین برق واحدهای احیای مستقیم، نورد و تجهیزات الکتریکی دارد که اعمال محدودیت در تأمین انرژی موجب می‌شود واحدهای تولیدی به کاهش ظرفیت تولید و یا حتی تعطیلی موقت خطوط تولید روی آورند و این افت تولید، نه‌تنها بهره‌وری را کاهش می‌دهد، بلکه هزینه‌های سربار، استهلاک تجهیزات و هزینه‌های تولید را افزایش می‌دهد. از سوی دیگر، کاهش تولید فولاد در فصل زمستان به ویژه در صنعت فولاد آلیاژی که تأمین‌کننده بسیاری از قطعات است پیامدهای زنجیره‌ای در صنایع پایین‌دستی مانند خودروسازی، ساخت‌وساز و تولید لوازم خانگی ایجاد می‌کند و باعث اختلال در برنامه‌ریزی‌های کلان صنعتی می‌شود که خوشبختانه طی روزهای اخیر اعلام شد که برنامه‌ریزی‌های لازم برای جلوگیری از قطع و محدودیت گاز صنایع فولادی در آذرماه صورت گرفته که با دستور مستقیم رئیس‌جمهوری بوده و تأکید شده که صنایعی که صادرات محور هستند با محدودیت انرژی روبه‌رو نشوند. در این رابطه، شیرین نیکوحرف؛ عضو هیئت مدیره انجمن تولیدکنندگان فولاد آلیاژی ایران، گفت: در حال‌حاضر، یکی از مهم‌‌ترین چالش‌های صنعت فولاد کشور، رقابت در بازارهای جهانی است. قیمت تمام‌شده محصولات فولادی ایران از قیمت‌های جهانی بالاتر رفته و این موضوع صادرات و مزیت رقابتی را با مشکل جدی روبه‌رو ساخته؛ به‌گونه‌ای که رقبای خارجی با ارائه قیمت‌های پایین‌تر، بازار را در اختیار گرفته‌اند. وی افزود: متأسفانه چالش دوم، محدودیت‌های تأمین انرژی است. کمبود برق و گاز یکی از عمده‌‌ترین موانع تولید محسوب می‌شود. طبق گزارشی که اخیراً انجمن تولیدکنندگان فولاد آلیاژی منتشر کرد، در شش‌ماهه نخست امسال، حجم تولید فولاد میانی از دست‌رفته ناشی از محدودیت انرژی، حدود پنج میلیون تن، یعنی معادل دو میلیارد دلار بود و تنها در چهار سال‌ونیم گذشته، آمار تولید فولاد میانیِ از دست‌رفته ناشی از محدودیت انرژی به ۳۱ میلیون تن و معادل ۱۵ میلیارد دلار رسیده است. این عضو انجمن تولیدکنندگان فولاد آلیاژی، تصریح کرد: اخیراً آماری در رابطه با سود خالص ۱۱ شرکت بزرگ فولادی بورسی، که مزیت‌دار‌ترین شرکت‌های صنعت فولاد کشور هستند و بسیاری از حلقه‌های زنجیره تولید آهن و فولاد را در اختیار دارند، منتشر شده که اگر شرکت فولادمبارکه را از این ۱۱ شرکت مستثنی کنیم، سود خالص ۱۰ شرکت دیگر در نیمه نخست سال‌جاری تنها به ۳٫۹ همت می‌رسد که نسبت به شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۳ حدود ۴۶ درصد کاهش یافته است. همچنین اگر این قیاس را نسبت به شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۲ در نظر بگیریم، کاهش ۵۲ درصدی مشاهده می‌شود و فقط در فصل تابستان، پنج شرکت از ۱۱ شرکت مذکور زیان ثبت کرده‌اند که متاسفانه نشان‌دهنده فشار بالا بر روی این صنعت است.

۲۸ برابر شدن نرخ گاز مصرفی طی ۵ سال!

نیکوحرف؛ گفت: بخش دیگری از مشکلات صنعت فولاد کشور مربوط به افزایش همه هزینه‌ها به‌خصوص هزینه‌های تولید طی سال‌های اخیر است. نرخ گاز مصرفی در سال ۱۳۹۹ برابر ۲۶۰ تومان به‌ازای هر مترمکعب بود که در شهریورماه امسال به ۷۵۰۰ تومان رسیده و افزایشی معادل ۲۷۸۵ درصد را نشان می‌دهد. سایر هزینه‌ها نیز رشد قابل‌توجهی داشته‌اند؛ به‌طور مثال، قیمت فروآلیاژ که در سال ۱۳۹۹ حدود ۲۱ هزار و ۱۹۲ تومان بر کیلوگرم بوده، طی شش‌ماهه امسال به ۱۱۲ هزار و ۵۲ تومان رسیده که بیانگر افزایش ۴۲۹ درصدی است. هزینه حمل‌ونقل که حدود ۱۸۲۰ تومان بوده، امروز به ۱۱ هزا و ۴۰ تومان رسیده و افزایشی حدود ۵۷۰ درصد را تجربه کرده است. نرخ ارز گمرک نیز که در سال ۱۳۹۹ معادل ۱۱ هزار و ۵۰۰ تومان بوده که طی شش‌ماهه نخست سال‌جاری به ۶۸ هزار و ۸۷۵ تومان رسیده و افزایشی حدود ۵۰۰ درصدی داشته و این افزایش نرخ ارز گمرکی موجب رشد هزینه واردات مواد اولیه و تجهیزات مورد نیاز این صنعت شده است. از سوی دیگر، قیمت شمش فولادی در سال ۱۳۹۹ معادل ۱۰ هزار و ۵۱۰ تومان بوده که در شهریور امسال به ۳۰ هزار و ۸۲۹ تومان رسیده و افزایشی معادل ۱۹۰ درصد را نشان می‌دهد. وی خاطرنشان کرد: درخصوص جایگاه صنعت فولاد ایران در جهان، کشور ما رتبه دهم را در اختیار دارد و دهمین تولیدکننده برتر فولاد محسوب می‌شود. با این حال، در برخی از ماه‌های سال ۲۰۲۵، ایران در رتبه‌های ۷ تا ۹ قرار گرفته است که این نوسانات ماهانه در تولید و رتبه، نشان‌دهنده شکننده بودن جایگاه فولاد ایران در سطح جهانی به دلیل چالش‌‌ها و محدودیت‌های تولید است. به‌طوری‌که در سال گذشته، ضریب بهره‌برداری فولاد میانی در ایران ۵۸ درصد بوده، در حالی‌که این ضریب در سطح جهانی و در شرایط عادی حدود ۷۵ درصد است. این موضوع بیانگر اثرگذاری محدودیت‌های انرژی و همچنین صدور بی‌رویه برخی مجوزهاست که موجب کاهش کیفیت بهره‌برداری شده است. این عضو انجمن تولیدکنندگان فولاد آلیاژی، گفت: فولادهای آلیاژی محصولاتی با ارزش‌افزوده بالا و مبتنی بر فناوری‌های پیشرفته هستند که توانایی پاسخگویی به نیازهای خاص بازار را دارند. توسعه این بخش موجب می‌شود صنعت فولاد از تولید محصولات پایه به سمت تولید محصولات تخصصی و سودآور حرکت کند. براساس آخرین آمارها، سهم فولاد آلیاژی در ایران حدود پنج درصد از کل تولید صنعت فولاد، یعنی حدود یک‌میلیون و ۵۰۰ هزار تن است؛ در حالی که در کشورهای صنعتی پیشرفته این سهم به‌طور متوسط حدود ۱۵ درصد است. همچنین چین، به‌عنوان بزرگ‌‌ترین تولیدکننده فولاد جهان، برنامه‌ریزی کرده است که به سمت تولید فولادهای آلیاژی و تخصصی حرکت کند. این موضوع نشان می‌دهد که رقابت آینده صنعت فولاد بر سر کیفیت، تخصص و ارزش‌افزوده بالا خواهد بود و حجم تولید دیگر مانند گذشته اولویت نخست رقبا در سطح جهانی نیست. نیکوحرف؛ تأکید کرد: بنابراین به‌جای تمرکز صرف بر افزایش میزان تولید، توسعه تولید فولاد آلیاژی در کشور می‌تواند موجب بی‌نیازی از واردات محصولات استراتژیک شود و نیاز صنایع حیاتی مانند نفت، گاز، خودروسازی و دفاعی را در داخل کشور تأمین کند. بنابراین ضرورت دارد که صنعت فولاد به سمت تولید فولادهای آلیاژی و محصولات خاص با ارزش‌افزوده بالاتر حرکت کند. وی با اشاره به میزان مصرف انرژی در این صنعت، گفت: درخصوص موضوع گاز، سهم صنعت فولاد از کل مصرف گاز کشور حدود ۵٫۶ درصد است و اخیرا اعلام شده که در آذرماه محدودیت‌های جدید اعمال نخواهد شد. با این حال، طبق بررسی‌‌ها و مذاکرات انجام‌شده با شرکت‌ها، به آن‌‌ها ابلاغ شده است که باید مصرف گاز خود را بین ۲۵ تا ۵۰ درصد کاهش دهند. در سال گذشته، محدودیت گاز شرکت‌های فولادی از مهرماه آغاز شده بود. امسال این محدودیت با تأخیر اعمال شد، اما از شرکت‌ها خواسته شده است که مصرف گاز خود را کاهش دهند. با این حال بیش‌ترین مصرف گاز نیز در واحدهای احیا و احیای مستقیم که تولیدکنندگان آهن‌اسفنجی هستند، صورت می‌گیرد که با بازگشت محدودیت‌ها، احتمالاً شاهد افزایش قیمت و کاهش تولید در بخش آهن‌اسفنجی، باشیم. عضو هیئت مدیره انجمن تولیدکنندگان فولاد آلیاژی ایران، در پایان در پاسخ به سؤالی مبنی بر میزان مصرف آب در بخش‌های فولادی و صنایع تولیدی این حوزه، گفت: طبق آمارها، سالانه حدود ۱۰۰ میلیارد مترمکعب آب در کشور مصرف می‌شود که حدود چهار درصد آن در بخش صنعت است و سهم صنعت فولاد از این میزان حدود ۰٫۱۴ درصد محسوب می‌شود.