انواع بیمههای مهندسی-قسمت دوم مصطفی خانزادی گرشاسب مظاهری بیمه تمام خطر نصب بیمه تمام خطر نصب، در پی بیمه شکست ماشینآلات به دلیل نیاز به داشتن پوشش بیمهای برای مدت زمان قبل از شروع بهرهبرداری از پروژه به وجود آمده است. هنوز هم در برخی کشورها شرکتهایی وجود دارند که پوشش بیمه نصب را براساس […]
انواع بیمههای مهندسی-قسمت دوم
مصطفی خانزادی
گرشاسب مظاهری
بیمه تمام خطر نصب
بیمه تمام خطر نصب، در پی بیمه شکست ماشینآلات به دلیل نیاز به داشتن پوشش بیمهای برای مدت زمان قبل از شروع بهرهبرداری از پروژه به وجود آمده است. هنوز هم در برخی کشورها شرکتهایی وجود دارند که پوشش بیمه نصب را براساس بیمهنامههای شکست ماشینآلات صادر میکنند. بیمهنامه خطر برای پرخطرترین مرحله عملیات نصب یعنی دوره آزمایش و آزمایش کار که پتانسیل خسارت به حداکثر میرسد، پوشش بیمهای ارایه میکند.
بیمهنامه تمام خطر نصب، آزمایش و راهاندازی کامل کارهای صنعتی و همچنین مسؤولیت مدنی ناشی از خسارتهای مالی و جانبی وارده به اشخاص ثالث هنگام اجرای عملیات را دربرمیگیرد. شرایط این بیمهنامه با تغییرات جزیی همانند بیمه تمام خطر پیمانکار است. با این وصف که مورد بیمه عبارت است احداث پروژههای صنعتی که حجم بالا کار، نصب تجهیزات میباشد و کارهای عمرانی و ساخت درصد کم را دارا میباشند.
مشتریهای این بیمهنامه که از پوشش آن بهره میبرند، گروهایی متفاوتی میتوانند باشند. ولی همچنان که از نام بیمه تمام خطر نصب برمیآید، اشخاصی میتوانند تحت پوشش بیمهنامه تمام خطر نصب گیرند که مسؤولیت نصب تجهیزات را داشته یا ذینفع در بهرهبرداری از تجهیزات نصب شده، باشند. دسته اول شامل پیمانکاران عملیات نصب، یا سازنده و تهیه کننده ماشینآلات-تجهیزات درصورتی که اجرا یا مسؤولیت عملیات نصب را داشته باشند، میگردد. در این حالت بیمه ریسکهای ناشی از اجرای عملیات و خسارات متوجه پیمانکار-سازنده را پوشش میدهد. دسته دیگر خریدار ماشینآلات-تجهیزات مورد نصب است که بهرهبرداری پروژه را برعهده داشته و ریسکهای خطاهای ایجاد شده در نصب را که در هنگام بهرهبرداری مشخص میشود میبایست متحمل گرد، پوشش بیمه تمام خطر نصب این ریسکها را نیز میتوانند شامل گردد.
اعتبار بیمهنامه در این حالت برای مدت ساخت میباشد تا تحویل موقت اعتبار داشته و بعد از امضای گواهی تحویل موقت اعتبار داشته و بعد از امضای گواهی تحویل موقت در صورت درخواست بیمهگذار یک سال نیز پوشش دوره نگهداری داده میشود. نکته مهم اینکه در بیمه تمام خطر نصب، ریسکهای ناشی از تعهدات قراردادی پیمانکار (زیانهای مالی ناشی از جریمه تأخیر در اجرای طرح، عدم تحویل به موقع یا ..) پوشش بیمهای ندارد.
مهمترین ریسکهایی که بیمه تمام خطر نصب پوشش میدهد، شامل موارد زیر است:
۱- ریسک حوادث
– حوادث قهری
– آتشسوزی و انفجار
– سرقت
۲- نقایص در نصب
۳- عدم مهارت، سهلانگاری و اشتباهات انسانی
۴- خرابکاری مغرضانه (شامل خرابکاری توسط کارکنان نمیباشد.
۵- حوادث کاری ناشی از بهکارگیری تجهیزات
– حوادث الکترونیکی (اتصال کوتاه، جرقه زدن، ولتاژ زیاد)
– فشار یا خلأ زیادی
– جدا شدن به دلیل نیروی گریز از مرکز
۶- اتفاقات کارگاهی هنگام نصب (مانند خسارت ناشی از ریزش اشیای خارجی یا حمل و نقل تجهیزات نصب)
این نوع بیمه با وجود گسترش پوششهای ارایه شده استثنائاتی را داراست که بیمه بابت آنها خسارت نمیپردازد. با این وجود در صورت تعامل بیمهگذار با پرداخت اضافی برخی از این موارد را نیز میتوان با این نوع بیمه پوشش داد. استثنائات بیمه تمام خطر نصب در دستهبندیهایی مشابه استثناهای بیمه تمام خطر پیمانکاران قرار گرفته و به شرح زیر است:
۱- ریسکهای کشوری که در کنترل دولت هستند
– ضرر و زیان به واسطه جنگ یا اغتشاشات داخلی (مانند اعتصابات عمومی و تظاهرات)
– ضرر و زیان به واسطه پرتوهای هستهای یا آلودگیهای رادیواکتیو
۲- ریسک کارهای عمدی
– ضرر و زیان به واسطه کار یا بیتوجهی عمدی بیمهگذار یا نمایندگان رسمی وی
۳- تعهدات قراردادی
– خسارتهای تبعی از هر نوع آن شامل جریمههای قراردادی، خسارتهای ناشی از تأخیر، عدم انجام کار، ابطال قرارداد
۴- خسارات ناشی از خارج محدوده پیمانکار
– ضرر و زیان ناشی از طراحی
– مصالح معیوب
– روش ساخت بد
با این حال اگر پیمانکار نصب، که در بیمهنامه با عنوان بیمهگذار خوانده میشود، خود تولیدکننده تجهیزات باشد، پوشش بیمه میتواند شامل خسارات فیزیکی ناشی از خطرات فوق نیز باشد. در هر حال در صورت مشخص شدن خسارت قبل از ایجاد، هزینههای مربوط به برطرف کردن نفس اولیه غیرقابل پرداخت است.
پوشش بیمه تمام خطر نصب، شامل دو نوع پوشش متفاوت، یکی برای ماشینآلات-تجهیزات و دیگری برای تأسیسات و عملیات ساخت (که عموماً از آن به سیویل یاد میشود) میباشد. البته در بیمه تمام خطر نصب، پوشش عملیات ساخت و تأسیسات نباید از ۲۰ درصد کل سرمایه بیمه شده تجاوز نکند، اگرچه در تعیین حق بیمه، ملاک محاسبه قرار گرفته باشد.
بیمهگر مسؤول جبران خسارتهای وارده به ماشینآلات و تأسیسات در مدت نصب است. علاوه بر پوشش دوره نصب، جبران خسارتهای دوره آزمایش نیز جزو تعهدات بیمهگر قرار دارد. هم چنین خسارت وارده به تأسیسات موقت، ماشینآلات و تجهیزات پیمانکار یا در اختیار او مشمول پوشش بیمه میشود.
دوره نصب بیدرنگ بعد از انتقال ماشینآلات و تجهیزات بهکارگاه آغاز شده و تا زمان تحویل پروژه به طول میانجامد. مدت بیمه نصب نیز متناسب با دوره نصب، از لحظه تخلیه و انبار کالا در محل نصب آغاز میشود و در طول کل دوره نصب تجهیزات، شامل مراحل نصب و آزمایش و راهاندازی اعتبار داشته و با تحویل بهکارفرما خاتمه میپذیرد. قبل از این مرحله، برای پوشش خسارتهای وارده به تجهیزات میبایست پوشش بیمهنامههای باربری تهیه گردد.
پوشش دوره نگهداری موقت
موضوع دوره نگهداری در بیمههای تمام خطر نصب پیچیدگیهای خاصی را موجب میشود که درهنگام عقد قرارداد بیمه میبایست به آن توجه خاصی نمود. در بیمه تمام خطر نصب دوره نگهداری نیز میتواند پوشش بیمهای داشته ولی در عمل دوره نگهداری جزو قراردادهای پیمانکاری است که در آنها جایگزین دوره آزمایش میگردد. لذا وجود دوره آزمایشی برای نصب عملاً تجهیزات پیشبینی شده است، موضوع پوشش دوره نگهداری میبایست به خوبی مطالعه گردد تا از بیمه مضاعف یک مرحله و پرداخت دوباره حق بیمه یک پوشش جلوگیری گردد.
از سوی دیگر در صورتی که شخص بیمه شده، سازنده ماشینآلات یا تجهیزات موضوع بیمه بوده و خود عهدهدار اجرای عملیات نصب باشد، بحث مسؤولیت سازنده طی دوره ضمانت مطرح خواهد بود. لذا در این حالت دوره ضمانت جایگزین مسؤولیت دوره نگهداری متعارف در قراردادهای پیمانکاری میگردد. بیمه تمام خطر نصب مسؤولیت سازنده تجهیزات را نیز در طی دوره ضمانت، در صورت سپرده شدن مسؤولیت نصب در قرارداد تأمین کالا به سازنده تجهیزات، تا میزان معینی را پوش بیمهای میدهد. مرحله ضمانت کالا و تجهیزات معمولاً جزو مراحل پر خطر کار محسوب میشود.
با این همه در بیمهنامههای نصب میتوان دوره نگهداری را مانند بیمه تمام خطر پیمانکاران پوشش داد، برای این امر، بسته به تعهدات پیمانکار در دوره نگهداری، دو پوشش تکمیلی زیر وجود دارد.
– پوشش نگهداری ساده
طی این پوشش مسؤولیت بیمهگر در طی دوره نگهداری به خسارت و ضرر ایجاد شده توسط بیمهگذار در دوره بهرهبرداری، با هدف انجام تعهدات پیشبینی شده در دوره نگهداری، محدود میشود.
– پوشش نگهداری گسترده
فراتر از پوشش نگهداری ساده، پوشش دوره نگهداری گسترده در بیمه تمام خطر پیمانکاران همچنین ضرروزیان اتفاق افتاده در دوره نگهداری ولی ناشی از دوره اجرا در کارگاه را نیز شامل میشود.
مبلغ بیمهنامه و تعیین حق بیمه
سرمایه بیمه شده شامل ارزش تجهیزات بهکارگرفته شده و هزینه عملیات نصب میباشد. ارزش ماشینآلات و تجهیزات نصب، براساس قرارداد فروش این تجهیزات تعیین میگردد. در محاسبه ارزش تجهیزات، هزینههای انضمامی مانند هزینههای انضمامی مانند هزینههای حمل، حقوق و عوارض گمرکی و… که برای تأمین تجهیزات مورد نیاز است، به هزینه ماشینآلات افزوده میشود.
همانطور که قبلاً در بحث این نوع بیمه آمده است، سهمی از ارزش قرارداد میتواند شامل هزینه تأسیسات و سویل باشد که در قالب ماشینآلات و عملیات نصب قابل طبقهبندی نیست. ارزش این بخش کار برای آن که بتواند مشمول بیمه تمام خطر نصب گردد، نمیبایست از ۲۰ درصدمبلغ قرارداد بیشتر باشد. سرمایه بیمه شده در این حالت، علاوه بر هزینه ماشینآلات و کارهای نصب، شامل ارزش تأسیسات و عملیات ساخت براساس مبلغ قرارداد میباشد.
همانطور که در بخش مربوط به بیمه تمام خطر آمد، تغییرات در سرمایه بیمه شده میبایست به اطلاع بیمهگر برسد تا با صدور الحاقیه مورد تأیید وی قرار گیرد. در غیراین صورت، چنانچه به هنگام بروز خسارت معلوم شود که سرمایه بیمه شده کمتر از مبلغی است که باید بیمه شود، بیمهگر مطابق بروز ماده ۱۰ قاعده نسبی سرمایه را اعمال میکند. در نتیجه مطابق قاعده نسبی خسارت نسبت به سرمایه بیمه شده و سرمایهای که باید بیمه میشد، تقلیل مییابد. تغییر مبلغ سرمایه میتواند نتیجه افزایش دستمزدها و قیمتها ناشی از نوسانات تورمی یا تغییر محدوده کار پیمانکار یا … باشد.
مبلغ بیمه، سرمایه بیمه شده، در آیتمهای جداگانهای محاسبه و تعیین میگردد. ارزش ماشینآلات و تجهیزات نصب برابر قیمت نو آنها تعیین میشود. در حالی که تأسیسات اموال مستقر در کارگاه متعلق به پیمانکار یا در اختیار وی بهطور جداگانه محاسبه میشوند. پوششهای اضافی نظیر هزینههای حمل هوایی و مسؤولیت مدنی در مقابل اشخاص ثالث نیز مشروط به تعیین میزان غرامت بهطور جداگانه برای هر حادثه مجموعه یا مجموعهای از حوادث که منشأ واحد دارند، میتواند در مبلغ بیمه لحاظ گردد. درمورد خطرهای ناشی از حوادث قهری مانند: زلزله، سیل، طغیان آب و طوفان، احتمال تشدید خطر باید بهطور جدی مورد توجه قرار گیرد. لذا باید حدود تعهد بیمه برای اینگونه خطرها، بهطور جداگانه در بیمهنامه تعیین شود.
برای تعیین نرخ بیمه در این نوع بیمه، در اکثر مواردی که بتوان خطر بیمه شده را عادی تلقی کرد، معمولاً از جدول راهنمایی که تهیه میشود استفاده میکنند. لیکن به دلیل تنوع پروژهها و وجود ریسکهای مختلف در آنها، تعیین حق بیمه ثابت و جداول از پیش تهیه شده، برای انواع پروژههای صنعتی امکان پذیر نیست و هر ریسکی در پروژه را باید براساس ویژگیهای خودش ارزیابی و حق بیمه متناسب با آن تعیین شود. بیمهگر برای دستیابی به نرخ حق بیمه متناسب با یک خطر خاص اطلاعات کاملی از قرارداد و خصوصیات پروژه را جمعآوری کرده تا براساس این اطلاعات ارزیابی ریسکها را انجام دهد. این اطلاعات طی اظهارنامه ارایه شده به بیمهگذار و بررسیهای کارشناسی جمعآوری میشود.
اطلاعات مورد نیازی که بیمهگر عموماً از پیمانکار (بیمهگذار) درخواست میکند، شامل مشخصات فنی پروژه، مبلغ قرارداد، ارزش تجهیزات نصب، مراحل عملیات نصب و احیاناً ساخت، اطلاعات زمینشناسی، هیدرولوژی و هواشناسی مربوط به محل نصب، جدول زمانبندی شده تهیه و نصب ماشینآلات و تجهیزات، جزییات مربوط به امکانات انبارداری، برنامههای حفاظتی و ایمنی و… میباشد. در بخش مربوط به بیمه تمام خطر، پیمانکاران به تفصیل بیان شدهاند. با در اختیار داشتن این اطلاعات بیمهگر میتواند ریسک را ارزیابی کرده و پوشش مناسب با شرایط خاص هر ریسک را ارایه نماید و بیمهگذار نیز در موقعیتی قرار میگیرد که بیمهنامه مناسب حال خودش را خریداری کند.
غرامت بیمه
غرامت پرداختی به بیمهگذار در صورت وقوع خسارت، هزینههای لازم بابت ماشینآلات و تجهیزات خسارت دیده، به ارزش وضعیت قبل از خسارت، خواهد بود. مبلغی که بیمهگر میپردازد شامل هزینههای مربوط به پیاده کردن ماشینآلات، حمل و سوار کردن مجدد آنها و نیز هزینه استخدام کارشناسان مورد نیاز برای این کار است. ارزش قطعات و بخشهایی که هنوز قابل استفادهاند از مبلغ خسارت پرداختی کسر میشود. این مبلغ در بیمهنامه با عنوان ارزش بازیافتی خوانده میشود. البته بدیهی است که مانند تمام انواع دیگر، بیمه بخشی از خسارت به عنوان فرانشیر به عهده بیمهگذار است.
بیمه شکست ماشینآلات
بیمه شکست ماشینآلات صنعتی، شکل خاصی ار بیمه حوادث است که درمورد انواع ماشینآلات و تجهیزات مکانیکی و دستگاهها کاربرد دارد و در آن بیمهگر شکست ماشینآلات و همچنین خسارتهای فیزیکی ناگهانی و غیرقابل پیشبینی را جبران میکند. مشتری این نوع بیمهنامهها عموماً پیمانکاران و یا مالکان و تجهیزات اجرایی هستند که ماشینآلات خود یا در اختیار را در برابر حوادث غیرقابل پیشبینی بیمه مینمایند. مؤسسات مالی اعتبار دهنده برای خرید ماشینآلات و تجهیزات به مجریان یا صاحبان صنعت، نیز میتوانند از خریداران این نوع بیمه باشند.
در بیمه شکست ماشینآلات، بیمهگر شکست ماشینآلات و همچنین خسارتهای فیزیکی ناگهانی و غیرقابل پیشبینی به تجهیزات را جبران میکند. برخلاف بیمه تمام خطر نصب، در بیمه شکست ماشینآلات، قسمتهای معیوب که ناشی از اشتباه در طراحی و ساخت باشند نیز پوشش بیمهای دارند.
بیمه شکست ماشینآلات، مالک را در مقابل حوادث ناگهانی و اتفاقی شکست ماشینآلات حمایت میکند. بنابراین هرگاه ماشینی زودتر از پایان عمر مفید غیرقابل استفاده شود پوشش بیمهای ندارد. زیرا عمر برای ماشینآلات اصولاً ریسک به حساب نمیآید. چرا که هر ریسک میبایست در یک عدم قطعیت نشأت گرفته باشد و موردی را که میتوان وقوع و میزان خسارت آن را برآورد و با دقت کافی تعیین نمود دارای عدم قطعیت نیست. برای جبران استهلاک از درآمد ناخالص خود کسر و نگهداری میکند. در پایان عمر مفید ماشین مالک میتواند در صورت غیرقابل استفاده شدن ماشین، با استفاده از آن ذخیره ماشین را نوسازی و جایگزین نماید.
انواع ماشینآلات و تجهیزات مکانیکی را میتوان در بیمه شکست ماشینآلات تحت پوشش بیمهای قرارداد. عموماً توصیه میشود در صورت امکان و به منظور اطمینان از پوشش ریسکهای ناشی از ماشینآلات، کلیه ماشینآلات کارگاه، بیمه شوند. چنانچه پوشش بیمهای فقط برای برخی ماشینآلات پرخطر درخواست شود، حق بیمه تعیین شده افزایش مییابد. به نحوی که غالباً چندان هم کمتر از حق بیمه مورد درخواست برای تحت پوشش قراردادن کلیه ماشینآلات نیست. ماشین هم کمتر از حق بیمه مورد درخواست برای تحت پوشش قراردادن کلیه ماشینآلات نیست. ماشینآلات تحت پوشش در فهرستی در بیمهنامه ذکر میگردند. لذا اقلامی که در فهرست نامی از آنها برده نشده تحت پوشش بیمهای قرار ندارند. نو یا مستعمل بودن ماشینآلات مورد بیمه تا هنگامی که مرحله آزمایش بهطور رضایت بخش انجام پذیرد و راهاندازی شوند و در شرایط مناسب تولید قرار گیرند، اهمیت ندارد. ولی به هر حال بیمه کردن ماشینآلات و دستگاههای قدیمی با احتیاط انجام میگیرد.
عموماً برخی اقلام که در مقایسه با مجموعه ماشینآلات عمر کوتاهتری دارند تحت پوشش بیمه شکست ماشینآلات صنعتی قرار نمیگیرند. ابزار آلات تعویض شدنی، قطعاتی که به دلایل ذاتی یا نوع استفادهای که از آنها میشود، به میزان زیاد در معرض کهنگی و استهلاک قرار میگیرند. (مانند سنگشکنها)، اشیای شیشهای، تسمهها و تایرهای لاستیکی و نیز انواع روغنها، سوختها و کاتالیزورها از جمله این موارد هستند.
خسارتهای احتمالی و حدود پوشش بیمه شکست ماشینآلات
پیمانکاران و کارفرمایان که مالکان ماشینآلات و تجهیزات در کارگاه میباشند. به خوبی واقفند که ورود خسارت به ماشینآلات اجتنابناپذیر است. به همین سبب آنها را بیمه میکنند. تحقق خطرهای متعددی میتواند دلیل ایراد خسارات به ماشینآلات باشد. بهرهبرداری نادرست به دلیل خطای کاربران و یا خرابکاری عمدی، اتفاقات کارگاهی و خارجی مانند افتادن اشیای خارجی به درون ماشین، اشتباه در عملیات نگهداری و تعمیرات، حوادث طبیعی، خسارت الکتریکی از عمده این دلایل است.
بهرهبرداری ناصحیح از ماشینآلات، عمدهترین دلیل شکست در ماشینآلات میباشد. بهرهبرداری ناصحیح میتواند به دلیل خطا و اشتباهات کاری از سوی کاربران و یا خرابکاری عمدی عوامل خارجی یا کارکنان پیمانکار/کارفرما باشد. خطای کاربران به علت عدم آشنایی با مشخصات ماشین، استفاده از آن در شرایط نامناسب که برای آن طراحی نشده است، سهلانگاری، عدم رعایت دستورالعملهای اجرایی و… میباشد. همچنین بهرهبرداری ناصحیح میتواند به دلیل خرابکاری عمدی باشد. حرکات عمدی حتی با مدیریت صحیح و کنترل شدید، میتواند موجب خسارتهای سنگین شود. خرابکاری میتواند به دلیل اقدامات کارکنان پیمانکار یا عوامل خارجی باشد. مثلاً یک کارگر ناراضی ممکن است با دستکاری کوچکی در تنظیمات ماشینآلات، خسارات سنگینی را به وجود بیاورد.
حوادث کارگاهی از حوادث متداول در کار هستند که گاه خسارات بالایی را موجب میگردند. افتادن اشیای خارجی به درون ماشین مثل آچار، پیچ و مهره یا ادواتی که برای تمیز کردن بهکار میروند، ممکن است با موجب از رده خارج شدن تجهیزات گردد. مثلاً خطا در سیستم روغن و روغن کاری ممکن است موجب از کار افتادن یا کلاً از رده خارج شدن یک ماشین شود. حوادث طبیعی مانند سرمای شدید، یخ، طوفان و… که امکان برآورد و در نتیجه کنترل آنها از پیش نبوده است نیز از جمله خطرهای تحت پوشش است و نهایتاً خسارات الکتریکی در ماشینها و تجهیزات مانند جرقههای الکتریکی، نوسانهای ولتاژ و نظایر اینها از خسارتهای شایع و متداول در کارگاهها هستند.
لذا پوشش در بیمه شکست ماشینآلات، شامل تعهد بیمهگر برای جبران خسارتهایی است که بهطور ناگهانی و غیرفعال پیشبینی به اموال بیمه شده وارد و ماشینآلات نیازمند تعمیر و تعویض میگردند. پوشش این نوع بیمه شامل خسارات زیر میشود.
– اشتباه در طرح
خطا در محاسبات، نقشهها، ترسیمات یا مشخصات فنی ماشینآلات و تجهیزات.
– خطاهایی که در کارگاه یا در هنگام نصب ماشینآلات صورت میپذیرد
– معایت موجود در ساخت (ریختهگری) و مواد اولیه.
این قبیل توقعی که حتی در صورت بهکارگیری بهترین روشهای آزمایش نیز اجتناب ناپذیر است غالباً در خلال بهرهبرداری آشکار میشوند و این هنگامی است که تضمین کارخانه سازنده خاتمه یافته و امکان رجوع به وجود ندارد.
– خرابیهای فیزیکی یا الکتریکی در حین کار شامل:
از هم گسیختگی بر اثر نیروی گریز از مرکز
اتصال کوتاه. خرابیهای الکتریکی
انفجار فیزیکی
عبارت است از ترکیدن جداره مخزن در نتیجه فشار بیش از حد محتویات آن بدون اینکه هیچگونه کنش و واکنش شیمیایی به وقوع بپیوندند. مانند انفجار استوانه بویلر در نتیجه فشار نامتعارف بخار آب
– حوادث طبیعی مانند طوفان، یخبندان و یخ شناور
این مطلب بدون برچسب می باشد.
دیدگاه بسته شده است.